لبّيك ، اللّهمّ لبّيك و آنگاه رو به سوى شام كرد و به سوى خدا و حج خانهء وى دعوت كرد و جواب شنيد : لبّيك ، اللّهمّ لبّيك . « 1 » طواف وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ . « 2 » يكى از مناسك مهم و اساسى حج كه توسط حضرت ابراهيم ( ع ) ارايه شد ، طواف به دور خانه خدا بود . طواف يعنى دور چيزى گرديدن و بر گرد چيزى چرخيدن و علامت كمال علاقه و محبت است . يعنى كه شخص خود را فداى محبوب مىكند و بلا گردان او مىشود ؛ همچنان كه پروانه آن قدر بر گرد شمع مىگردد تا خود را با بال و پر سوخته به پاى شمع مىافكند . خانه كعبه ، خانهء دلهاست * ساحت قدس و جلوه‌گاه خداست نيكبخت آنكه همچو پروانه * در طواف است گرد آن خانه « 3 » از زمانهاى كهن ميان مذاهب ايرانيان ، هنديها و بودائيان و رومانيان و غيره عمل طواف رواج داشت . « 4 » عملى شبيه به گردش سيارات هفت‌گانه پيرامون خورشيد كه ستاره‌پرستان در زمين پيرامون هياكل و معابد شمس انجام مىدادند ، حضرت ابراهيم ( ع ) به فرمان خدا اين مراسم را از حالت شرك و خورشيدپرستى تطهير و پاك گرداند و آن را عملى قرار داد شبيه به طواف فرشتگان پيرامون عرش الهى : وَ تَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ . « 5 » و فرشتگان را مىبينى كه پيرامون عرش الهى در طوافند .

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 1 ، ص 191 . ( 2 ) . حج : 29 . ( 3 ) . حج برنامه تكامل ، ص 211 . ( 4 ) . دائرة المعارف الاسلامية ، ج 7 ، ص 305 . ( 5 ) . زمر : 75 .